Zowat alle grote producenten van voedingsmiddelen, ook Coca-Cola, spenderen stevige onderzoeksbudgetten om hun verpakkingen milieuvriendelijker te maken. Wat zijn daarbij de grote uitdagingen? Wat zijn de verkeerde percepties van het grote publiek? En hoe ziet de verpakking van de toekomst eruit? Professor Peter Ragaert, verbonden aan de vakgroep Levensmiddelentechnologie, Voedselveiligheid en Gezondheid van de UGent en project manager bij het verpakkingsconsortium Pack4Food legt uit.

Een wereld zonder verpakkingen? Helaas, dat is een utopie. Bedrijven en consumenten willen dat hun waren in goede staat, vers en lang houdbaar in de winkelrekken liggen en dan zijn verpakkingen absoluut noodzakelijk. Dat wil niet zeggen dat de verpakkingswereld stilstaat, in tegendeel. Eén van de buzz-woorden van de laatste jaren uit de sector, is ongetwijfeld ‘de circulaire economie’. Maar wat is dat juist? “Circulair ondernemen betekent dat je de kring van je grondstoffen helemaal sluit, zoals een cirkel”, legt Ragaert uit. “En dat zowel op grondstofniveau als bij de end-of-life van het product.”

Die zienswijze steunt op drie belangrijke principes. Het eerste is dat afval zoveel mogelijk weer een grondstof wordt. Uiteraard is recycleren daarbij zeer belangrijk. Ten tweede moet je proberen om zo veel mogelijk hernieuwbare grondstoffen te gebruiken. Dat kunnen bijvoorbeeld biogebaseerde grondstoffen zijn, zoals papier, karton en bioplastic. Dat is plastic, gemaakt van hernieuwbare grondstoffen als zetmeel of maïs. Bij het derde principe streven we zo veel mogelijk naar volledig herbruikbare verpakkingen.

coca-cola circulaire economie
Blikjes verpakt in karton

Economische realiteit van de circulaire economie

“Circulair ondernemen klinkt geweldig, maar tussen droom en daad staat ook nog zoiets als de economische realiteit”, waarschuwt de professor. “Een van de uitdagingen is dat de volumes soms nog te laag zijn. Dat is zo bij bioplastics, maar dat is eigenlijk ook het geval bij gerecycleerd materiaal. Als er te weinig aanbod is, gaat men niet voor alle toepassingen gerecycleerd materiaal kunnen gebruiken. En als de volumes te laag blijven zit je bovendien ook met een te hoge prijs.”

Een tweede uitdaging is dat je ook de consument moet meekrijgen. “Het is de consument die uiteindelijk als eerste de verantwoordelijkheid zal hebben om het afval in de juiste fractie te brengen, zodat het opgehaald, gesorteerd en gerecycleerd kan worden. Het ‘lokale’ verhaal is ook een belangrijk punt. Het kan niet de bedoeling zijn dat je materiaal verzamelt om het aan de andere kant van de wereld te recycleren.” Wat recycleren betreft scoort België behoorlijk goed. Via het ‘blauwe zak’-systeem laten we namelijk veel landen achter ons. Dat systeem wordt trouwens nog verbeterd: in grote delen van het land mogen in de blauwe zak voortaan alle plastic verpakkingen, metalen verpakkingen en drankkartons. Eind 2021 zal dat zelfs in gans België het geval zijn. Dat maakt het sorteren een stuk eenvoudiger voor de burger.

coca-cola recycleren petflesjes
Rpet chaudfontaine-flesjes

Verpakkingen en the Internet of Things

“Hoe dan ook, in de komende jaren zullen er veel evoluties zijn binnen circulaire verpakkingen”, maakt professor Ragaert zich sterk. “De toekomst van verpakkingen is sowieso circulair, maar ook ’smart’ en ‘gepersonaliseerd’. Gepersonaliseerd wil zeggen dat je verpakkingen gaat maken op maat van de consument. Door pakweg een andere bedrukking te gebruiken en meer digitaal te printen, kan je bijvoorbeeld voor verschillende bevolkingsgroepen de verpakking aanpassen. Dat kan zelfs tot op het niveau van één individuele consument, bijvoorbeeld door de naam van de koper op de verpakking te zetten.” Of het geven van recepten waarin hij of zij in geïnteresseerd is.

Een belangrijke component naar de toekomst toe, is ook ‘smart’. “Smart wil zeggen dat verpakkingen gaan communiceren, met de consument, met andere verpakkingen maar ook met de machines. Dat is allemaal gelinkt met het ‘internet of things’: voorwerpen zullen zelfstandig via het internet met elkaar communiceren. Hierdoor krijg je niet alleen slimme machines maar ook slimme bedrijven en kan men nog veel efficiënter produceren.” Een voorbeeld zijn verpakkingen die zelf de gerant van de supermarkt verwittigen wanneer de houdbaarheidsdatum dreigt overschreden te worden. Of verpakkingen met sensoren die lekken of breuken kunnen detecteren.

coca-cola recycleren circulaire economie

Waarom gebruiken we verpakkingen?

In de verpakkingsindustrie volgen de innovaties zich in zeer snel tempo op: een verpakking van twintig jaar geleden lijkt nog in weinig op de verpakkingen van vandaag. “Het is spijtig dat zo weinig consumenten dat beseffen”, zegt Ragaert. “De consument staat te weinig stil bij verpakkingen en kent de functies er niet van.”

“Het feit dat je een krimpfolie of karton rond het product moet doen tijdens transport, dat snappen de meesten wel”, zegt Ragaert, “maar dat primaire verpakking (vaak plastic) cruciaal is voor de hygiëne en de voedselveiligheid? Er zijn slechts weinig mensen die het weten. Hier is dan weer een taak weggelegd voor het onderwijs. Het zou mooi zijn als men dat op middelbare scholen, of zelfs vroeger, meer zou uitleggen”.

Ragaert geeft een voorbeeld: veel consumenten denken dat alles verpakken in glas de heilige graal is. Glas heeft zeker zijn plaats in de verpakkingsindustrie, maar er zijn ook aandachtspunten. “Glas beschermt zeer goed en het is goed recycleerbaar, maar het heeft ook een nadeel: het gewicht. Zeker als er veel transport aan te pas komt, is dit niet het ideale verpakkingsmiddel.” Ook vanuit de overheid zou er nog meer gedaan kunnen worden om ook een genuanceerde visie rond verpakkingen de wereld in te sturen, meent de professor. “En daaraan gekoppeld natuurlijk ook de boodschap dat gebruikte verpakkingen niet thuishoren op straat, in het gras of in het water. Daar moeten we blijven op hameren.”

Lees meer over onze visie op verpakkingen.